Odwieczna tajemnica natury: dlaczego liście monstery są podziurawione?

Odwieczna tajemnica natury: dlaczego liscie monstery sa podziurawione?
Zdjęcie autora artykułu
Zuzanna Majewska

Monstera dziurawa to przepiękna roślina ceniona za swoje unikatowe i dekoracyjne liście. Jest jedną z najbardziej pożądanych roślin w wielu domach. Wśród hodowców i miłośników bardzo często pojawia się pytanie, jak osiągnąć idealnie rozwinięte i estetycznie dziurkowane liście, które są największą wizytówką tej rośliny. W tym artykule postaram się skupić jednak na innym aspekcie i poszukamy odpowiedzi po co w ogóle w liściach monstery natura wykształciła dziury (zwana poprawnie fenestracją).

Porównując do kolorowych i "żywych" w barwy kwiatów liście u roślin wydają się niczym szczególnym, większość z nich ma po prostu zielony kolor (wynikający z obecności chlorofilu). To co wyróżnia i charakteryzuje liście różnych gatunków to głównie ich kształt czy rozmiary. Przykładem takiego nietypowego kształtu może być liść `Christia obcordata`, bardzo atrakcyjnej rośliny z rodziny bobowatych, której naturalnym środowiskiem są tropiki (m.in. Tajwan).

Liście w kształcie motylich skrzydeł u rośliny christia obcordata
Liście w kształcie motylich skrzydeł u rośliny christia obcordata

Zmienność kształtu czy rozmiaru liści ma jednak ogromne znaczenie funkcjonalne. W przypadku rozmiaru liści wyjaśnienie jest w miarę proste: zmniejsza się (rozmiar liści) wraz ze wzrostem wysokości, malejącymi opadami deszczu czy też zawartością składników odżywczych w glebie. Mniejsze liście są również lepiej przystosowane do gorącego lub suchego środowiska. Jednak w przypadku kształtu liści naukowcom dalej trudno jest wyjaśnić wpływy środowiskowe, takie jak światło, temperatura itp.

Dziury w liściach monstery

W Internecie znaleźć można co najmniej kilka opisywanych powodów dla których to liście monstery przybierają tak nietypowe kształty i dziury. Większość źródeł i treści jako główne powody podaje m.in.:

Jak sprawa wygląda na prawdę? Spróbujmy odpowiedź oprzeć o 2 badania, które zostały przeprowadzone pod tym kątem na przestrzeni ostatnich lat. Pierwszym badaniem będzie "How Did the Swiss Cheese Plant Get Its Holes?" (tłum.: "Skąd się wzięły dziury w monsterze") opracowane w 2013 roku przez: Christophera D. Muir. Druga praca, która porusza temat fenestracji u monstery a w której spróbujemy znaleźć odpowiedź to: "The adaptive function of leaf fenestrations in Monstera spp. (Araceae): a look at water, wind, and herbivory" (tłum. "Adaptacyjna funkcja fenestracji liści u Monstery: spojrzenie na wodę, wiatr, i roślinożerność") autorstwa: Cassie Lubenow z Uniwersytetu w Kolorado.

Należy pamiętać, że monstera to hemiepifit (roślina epifityczna przechodząca część cyklu rozwojowego na podporze, część jako roślina ukorzeniona w glebie), które rosną w podszyciu tropikalnych lasów deszczowych gdzie zwykle deficytowym towarem dla roślin zazwyczaj jest światło.

Christopher D. Muir w swojej pracy przedstawia model, który wykazuje, że cechy takie jak kształt liścia, perforacje itp. mogą zmniejszyć wariancję wzrostu roślin w takim środowisku i warunkach, tym samym zwiększając średnią geometryczną kondycję u rośliny. Przedstawione zostaje, że znane nam kształty liści monstery dają najbardziej odpowiednie warunki do wychwytywania słońca zapewniając jednocześnie dostęp promieni słonecznych do rośliny niżej. Jednocześnie w swojej pracy porusza temat heteroblastii u monstery. Jest to zjawisko polegające na występowaniu zróżnicowania w budowie liści na jednej roślinie (młode liście monstery w przeciwieństwie do starszych nie posiadają fenestracji).

Ułatwione pozyskiwanie wody? Mniejsze łamanie liści czy zmniejszona roślinożerność?

W drugiej wspomnianej pracy (autorstwa Cassie Lubenow) podjęte zostały testy 3 potencjalnych funkcji, które fenestracja liści monstery może sprawować. Celem badania były następujące hipotezy: pobieranie wody, redukcja szkód spowodowanych przez wiatr i lepsze odstraszanie roślinożerców.

Różnicę między normalnymi liśćmi monstery a liśćmi kontrolnymi bez otworów zmierzono w trzech różnych zabiegach, po jednym dla każdego z hipotetycznych czynników.

Główne wnioski:

Odkrycia autorki zdają się zatem potwierdzać, że otwory w liściach monstery są funkcją zwiększającą wydajność pobierania wody, ale zdają się zaprzeczać stawianym często argumentom, że tak wykształcone liście są również przystosowane do zmniejszania uszkodzeń spowodowanych przez wiatr czy roślinożerców.

Podsumowując: fenestracja liści monstery, czyli charakterystyczne dziury nie jest tylko kaprysem natury, ale wynikiem ewolucyjnego przystosowania do specyficznych warunków środowiskowych w tropikalnych lasach deszczowych. Jak wykazują przedstawione badania dziury te mają kluczowe znaczenie w zwiększaniu efektywności wychwytywania wody a także mogą wpływać na inne aspekty życia rośliny, choć ich rola w redukcji uszkodzeń wiatrowych czy roślinożerności pozostaje dalej dyskusyjna.

Wariegacja Albo monstery
Wariegacja Albo monstery
Fenestracja na liściach monstery
Fenestracja na liściach monstery

Źródła i przypisy:

  1. "What determines a leaf's shape?" - Jeremy Dkhar & Ashwani Pareek
  2. "How Did the Swiss Cheese Plant Get Its Holes?" - Christopher D. Muir
  3. "The adaptive function of leaf fenestrations in Monstera spp (Araceae) a look at water, wind, and herbivory" - Cassie Lubenow