Naukowcy wyhodowali drzewo z 1000-letniego nasiona odkrytego w jaskini
Czy można wyobrazić sobie roślinę, która wykiełkuje z nasiona sprzed ponad tysiąca lat? Brzmi jak science-fiction? Naukowcy dokonali niezwykłego odkrycia: udało im się wyhodować niewielkie drzewo z rodzaju balsamowców ('Commiphora') z nasiona znalezionego podczas wykopalisk archeologicznych na pustyni Judzkiej. Co więcej, badania wskazują, że roślina ta może być spokrewniona z gatunkiem wspomnianym w Biblii.
Nasiono, które zostało odkryte podczas prac archeologicznych w dolnym regionie Wadi el-Makkuk, na północ od Jerozolimy, uznano za znakomicie zachowane. Mimo to, badacze początkowo nie byli w stanie ustalić, do jakiego gatunku drzewa może należeć, opierając się tylko na jego wyglądzie.
Nasiono dało początek roślinie, którą naukowcy nazwali "Sheba". Znalezione zostało już w latach 80. XX wieku podczas wykopalisk w jaskini w dolnym Wadi el-Makkuk (wschodnia część Judei w środkowej części Izraela). Badania radiowęglowe wykazały, że nasiono pochodzi z okresu między 993-1202 rokiem n.e. Przez lata przechowywano je na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, aż w 2009 roku trafiło w ręce dr Sarah Sallon, która postanowiła je posadzić w 2010 roku.
Jednym z powodów, dla których zespół badawczy zwlekał tyle lat z publikacją wyników, było pragnienie dokładnego potwierdzenia, że odkryte drzewo nie jest źródłem Balsamu Judejskiego. "Posadziliśmy je w 2010 roku, a teraz mamy 2024. Dlaczego tak długo czekaliśmy z opublikowaniem badań? Bo chciałam mieć pewność, że to nie jest Balsam Judejski. A jak mogłabym to ostatecznie potwierdzić? Po zapachu" - powiedziała dr. Sarah Sallon.
Po specjalnym przygotowaniu, które miało zwiększyć szanse na kiełkowanie, nasiono posadzono w sterylnej glebie w szklarni. Ku zaskoczeniu wszystkich, po około 5 tygodniach zaczęło kiełkować. Od tego momentu "Sheba" jest starannie pielęgnowana i badana.
Analizy DNA i badania filogenetyczne potwierdziły, że "Sheba" należy do rodzaju balsamowców, ale jest unikalna i różni się od wszystkich znanych do tej pory gatunków. Naukowcy wysunęli hipotezę, że może to być wymarły (lub wytępiony) gatunek, który kiedyś występował na tym obszarze. Wskazują na to wzmianki w Biblii o żywicy "tsori", cenionej substancji leczniczej, która mogła pochodzić z rośliny podobnej do "Sheba". Co ciekawe, "Sheba" nie wytwarza aromatycznej żywicy, tak jak inne gatunki balsamowców znane z produkcji mirry czy kadzidła. Jednak analizy fitochemiczne wykazały obecność związków o działaniu przeciwzapalnym, antybakteryjnym i przeciwwirusowym.
Pojawia się również pytanie, dlaczego nasiono znalazło się w jaskini na pustyni Judzkiej? Być może zostało tam przyniesione przez zwierzęta lub ptaki, ale naukowcy nie wykluczają celowego przechowywania nasion przez ludzi. Okres, z którego pochodzi nasiono, to czas wielkich przemian politycznych i społecznych, co mogło skłonić ludzi do ukrywania cennych dóbr w bezpiecznych miejscach.
Odkrycie "Sheba" to nie tylko botaniczna sensacja, ale także okazja do zgłębienia historii i kultury starożytnej Judei. Miejmy nadzieję, że dalsze badania pozwolą ostatecznie zidentyfikować tę tajemniczą roślinę i ustalić jej znaczenie dla ówczesnych społeczności.
Źródło:
- Sarah Sallon, Elaine Solowey, Morgan R. Gostel, Markus Egli, Gavin R. Flematti, Björn Bohman, Philippe Schaeffer, Pierre Adam & Andrea Weeks (2024). Characterization and analysis of a Commiphora species germinated from an ancient seed suggests a possible connection to a species mentioned in the Bible, Communications Biology 7:1109 | doi:10.1038/s42003-024-06721-5